భారత ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో 18వ శతాబ్దం ఒక విశిష్టమైన దశ. ఆ కాలంలో అవతరించి బంజారా జాతికి ధర్మదీప్తిగా నిలిచిన మహానుభావుడు శ్రీ సంత్ సేవాలాల్ మహారాజ్. ఆయన జయంతి సందర్భంగా ఆయన దివ్య జీవితం, సమాజ సేవలు, ఆధ్యాత్మిక బోధనలు స్మరించుకోవడం బంజారా సమాజానికే కాక సమస్త మానవాళికి గర్వకారణం.జ
ననం మరియు బాల్యం :
1739 ఫిబ్రవరి 15న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అనంతపురం జిల్లా గుత్తి సమీపంలోని గొల్లల దొడ్డి గ్రామంలో భీమానాయక్, ధరమణిబాయి దంపతులకు సేవాలాల్ జన్మించారు. రామావత్ గోత్రానికి చెందిన ఈ దంపతులు తమ కుమారునికి సేవాలాల్ అని నామకరణం చేశారు. చిన్ననాటి నుంచే ఆయనలో ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం స్పష్టంగా కనిపించేది.
బంజారా సంప్రదాయ కథనాల ప్రకారం జగదాంబ దేవి ప్రత్యక్షమై సేవాలాల్ను తనకు అప్పగించమని కోరిన సంఘటన ప్రముఖమైనది. జీవబలి ఇవ్వడం ధర్మానికి విరుద్ధమని భావించిన సేవాలాల్, తానే బలైపోతానని ప్రకటించి తన శిరస్సును తానే ఖండించుకున్నాడు. జగదాంబ ఆశీర్వాదంతో తిరిగి జీవం పొంది సమాజానికి మార్గదర్శకుడయ్యాడు. ఈ సంఘటన ఆయన అహింసా తత్వానికి ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.బా
ల్యంలోనే ఆయన కొండపై చాముండేశ్వరీ దేవతతో ఆటలాడేవాడని, అడవిలో పశువులను కాచుతూ మట్టితో రొట్టెలు చేసుకుని జీవించేవాడని జానపద గాథలు చెబుతున్నాయి. ఆయన విచిత్ర ప్రవర్తన తండా ప్రజలను ఆశ్చర్యానికి గురిచేసేది.
సమాజ సంస్కర్తగా సేవాలాల్ :
సేవాలాల్ మహారాజ్ బంజారా సమాజాన్ని సన్మార్గంలో నడిపించేందుకు అనేక సంస్కరణలు చేపట్టారు. హింస పాపమని, మద్యపానం మరియు ధూమపానం శాపమని బోధించారు. స్త్రీలను గౌరవించాలని, ఆడపిల్లలను దేవతలుగా చూడాలని ఉపదేశించారు. చెట్లను నాటాలని, జంతువులను రక్షించాలని, మూఢనమ్మకాల నుండి విముక్తి పొందాలని పిలుపునిచ్చారు.
వరకట్న వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా నిలబడి సమానత్వ భావనను బలపరిచారు. గోర్ బోలి భాషను మరియు సంప్రదాయ దుస్తులను కాపాడుకోవాలని సూచించారు. మత మార్పిడులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి బంజారా జాతి ఆధ్యాత్మిక స్వరూపాన్ని రక్షించారు.
ఆ కాలంలో బంజారాలు రాజుల నుండి బ్రిటిష్ పాలన వరకు యుద్ధ సామాగ్రి రవాణా చేస్తూ సంచార జీవనం సాగించేవారు. ఆ పరిస్థితుల్లో సమాజాన్ని ఏకతాటిపైకి తీసుకువచ్చి ధర్మబద్ధమైన జీవన విధానాన్ని బోధించడం సేవాలాల్ మహారాజ్ గొప్పతనానికి నిదర్శనం.
తెలంగాణతో అనుబంధం :
సేవాలాల్ జీవితం తెలంగాణ ప్రాంతంతో కూడా ముడిపడి ఉంది. సిర్సిగఢ్, నిమాగోవ్, యారగడ్డ ప్రాంతాల్లో జరిగిన ఇతిహాస సంఘటనలు ఆయన ప్రభావాన్ని తెలియజేస్తాయి. హైదరాబాద్ ప్రాంతంలో కలరా వ్యాధిని నివారించాడనే జానపద కథనాలు వినిపిస్తాయి.
హైదరాబాద్లోని బంజారా హిల్స్ ప్రాంతం ఒకప్పుడు బంజారా తండాల ప్రధాన స్థావరంగా ఉండేది. మొఘల్ మరియు నిజాం కాలాల్లో బంజారాలు ధాన్య రవాణా, సైన్య సరఫరాలలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. రైల్వేలు ప్రవేశించిన తరువాత వారి జీవన విధానం మారిపోయింది.
సేవాలాల్ మహారాజ్ సమాది స్థలం :
1806 డిసెంబర్ 4న సేవాలాల్ మహారాజ్ పరమపదించారు. మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని వాషిమ్ జిల్లా పోహరాగఢ్లో ఆయన సమాధి ఉంది. ఈ ప్రదేశం నేటికీ బంజారా భక్తులకు ప్రముఖ యాత్రా క్షేత్రంగా నిలిచింది. ఆయన సమాధి సమీపంలో జగదాంబ దేవికి అంకితమైన ఆలయం కూడా ఉంది.
సేవాగఢ్ పవిత్రత :
అనంతపురం జిల్లా గుత్తి మండలంలోని సేవాగఢ్ సంత్ సేవాలాల్ మహారాజ్ జన్మస్థలం. ప్రతి సంవత్సరం ఇక్కడ జయంతి ఉత్సవాలు ఘనంగా నిర్వహించబడుతాయి. వేలాది భక్తులు పాల్గొని భోగ్ పూజలు, భజనలు నిర్వహిస్తారు.
సేవాలాల్ మహారాజ్ జయంతి వేడుకల వైభవం :
ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 15 నుండి ప్రారంభమయ్యే జయంతి వేడుకలు బంజారా తండాలలో అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో జరుగుతాయి. భోగ్ పూజలు, యజ్ఞాలు, పారాయణాలు, పాదయాత్రలు నిర్వహిస్తారు. తెల్ల జెండా శాఖాహారాన్ని, ఎరుపు జెండా సంప్రదాయ ఆచారాన్ని సూచిస్తాయి.
కొత్తపల్లి మరియు ఆదిలాబాద్ ప్రాంతాల భక్తులు సేవాగఢ్ నుండి పోహరాగఢ్ వరకు పాదయాత్ర చేసి దీక్షను పూర్తిచేస్తారు.
చారిత్రక గ్రంథం :
సేవాలాల్ మహారాజ్ జీవిత విశేషాలను వివరించే “సేవాగడ్ టు పోహరాగడ్” అనే గ్రంథం ఆయన చరిత్రను విస్తృతంగా ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది. బంజారా సమాజానికి చెందిన ఆధ్యాత్మిక గాథలను సమగ్రంగా అందించే ప్రయత్నంగా ఇది నిలిచింది.
సమాజానికి శాశ్వత ప్రేరణ :
సేవాలాల్ మహారాజ్ జీవితం కేవలం ఒక ఆధ్యాత్మిక గాథ కాదు. అది అహింస, సమానత్వం, స్త్రీ గౌరవం, ప్రకృతి పరిరక్షణ, సామాజిక న్యాయం వంటి విలువల సమాహారం. ఆయన బోధనలు నేటికీ బంజారా సమాజాన్ని సన్మార్గంలో నడిపిస్తున్నాయి. సేవాలాల్ మహారాజ్ జయంతి సందర్భంగా ఆయన ఆచరించిన ధర్మసూత్రాలను మన జీవన విధానంలో ఆచరించడం ద్వారానే ఆయనకు నిజమైన నివాళి అర్పించగలం.
Disclaimer: ఈ వ్యాసంలో ఇచ్చిన సమాచారం విశ్వసనీయ మూలాల నుండి సేకరించబడింది. ఇది కేవలం జ్ఞానార్థం, ఏ వ్యక్తిగత అభిప్రాయం లేదా కలపనుండని అర్థం.
Note: Images used in this article are generated by AI for representation purposes.